Trong suốt những năm làm việc trong ngành nông nghiệp và tham gia các dự án thanh niên, tôi luôn trăn trở và bị thôi thúc bởi thực trạng ở các vùng quê: người trẻ có tay nghề, có kiến thức, nhưng không chọn ngành nông nghiệp để gắn bó. Đa phần họ sẽ ưu tiên chọn các nhóm ngành dịch vụ, thương mại, một phần vì đỡ cực nhọc hơn, một phần vì mong muốn lập nghiệp tại các thành thị nhộn nhịp.

Trong những chuyến đi thực địa ĐBSCL, tôi đã chứng kiến nhiều nông hộ nhỏ mỗi ngày vẫn xịt rửa chất thải chăn nuôi ra khu vực sinh hoạt xung quanh nhà, gây ô nhiễm môi trường và ảnh hưởng đến chất lượng cuộc sống. Nhiều gia đình vẫn phải sử dụng củi đốt để nấu ăn và sinh hoạt hằng ngày.

Chính những hình ảnh rất đời thường đó khiến tôi tin rằng nông nghiệp Việt Nam không thiếu tiềm năng, mà đang thiếu những người trẻ có đủ kiến thức, công nghệ và khát vọng để biến những vấn đề đó thành cơ hội phát triển.

Tôi kêu gọi các bạn trẻ quan tâm và tìm hiểu nhiều hơn về nhóm ngành nông - lâm - ngư nghiệp, đặc biệt là về khía cạnh phát triển bền vững và ứng dụng công nghệ cao.

AgriS thu hoạch mía bằng máy cơ giới, giúp giảm công lao động và tăng năng suất. Ảnh: AgriS.

Trên thực tế, việc canh tác và sản xuất nông nghiệp không còn đơn thuần là vác cây cuốc và con trâu ra đồng hay chăn thả tự do và để vật nuôi phóng uế bừa bãi. Để hướng tới nền nông nghiệp công nghệ cao, tất cả đều cần dữ liệu minh bạch và áp dụng công nghệ tiên tiến.

Nông dân ngày nay không còn cảnh "bán lưng cho trời, bán mặt cho đất" để canh tác. Họ đã dần chuyển sang sử dụng các công nghệ như drone, máy cày tích hợp AutoTrack và nhiều giải pháp số khác nhằm giảm công lao động và tối ưu hóa hiệu quả sản xuất.

On nhiều cánh đồng lớn, họ cầm điện thoại thông minh trên tay, giám sát máy cày và các hoạt động sản xuất từ xa. Những hệ thống AutoTrack (lái tự động theo tín hiệu GPS) đã và đang hoạt động trên những nông trường trải dài hàng trăm hecta. Công nghệ không còn là câu chuyện của thành phố hay các ngành công nghiệp hiện đại, mà đang hiện diện ngày càng rõ nét trong chính những cánh đồng, trang trại và vùng nguyên liệu của Việt Nam.

Công nghệ, đổi mới sáng tạo, chiến lược giảm phát thải và khả năng thích nghi nhanh chóng là những từ khóa quan trọng để nông nghiệp Việt Nam chuyển mình trong giai đoạn tới.

Thế hệ trẻ là những người đang sở hữu nhiều lợi thế nhất đối với các yếu tố này. Họ rành mạch về công nghệ, có tư duy đổi mới sáng tạo, khả năng học hỏi nhanh và thích nghi tốt với những thay đổi của thị trường. Quá trình chuyển đổi kép trong nông nghiệp theo hướng xanh, tuần hoàn và công nghệ cao cũng đòi hỏi một lực lượng lao động chất lượng cao, có hiểu biết về dữ liệu, quản trị, tài chính, vận hành và phát triển bền vững.

Theo các báo cáo của ILO (Tổ chức Lao động Quốc tế) và World Bank (Ngân hàng Thế giới), việc làm xanh sẽ tiếp tục tăng trưởng mạnh trong những năm tới và trở thành một trong những nhóm việc làm có nhu cầu cao trên thị trường lao động. Không chỉ các khối ngành kỹ thuật được hưởng lợi, mà các nhóm ngành kinh tế, tài chính, quản trị, công nghệ thông tin, truyền thông hay quản lý dự án cũng đang rất cần nhân sự có hiểu biết về phát triển bền vững.

Chính vì vậy, việc trang bị kỹ năng xanh, kiến thức phát triển bền vững và tư duy làm đúng, làm thật cần được chuẩn bị cho thế hệ trẻ ngay từ hôm nay.

Huy Ninh (tác giả bài viết, thứ 4 từ bên phải) - đại diện doanh nghiệp Hà Lan trong lĩnh vực nông nghiệp trình bày tham luận tại Trường Đại học Nông lâm TP.HCM. Ảnh: NVCC.

Ngày nay, phần lớn hoạt động canh tác, nuôi trồng và chăn nuôi của Việt Nam vận hành theo phương thức truyền thống, chưa áp dụng rộng rãi mô hình kinh tế tuần hoàn hoặc các biện pháp giảm phát thải. Đây vừa là thách thức, vừa là cơ hội để tạo ra giá trị mới cho doanh nghiệp và nông dân.

Nguồn lợi này xuất phát từ việc các thị trường xuất khẩu lớn ngày càng siết chặt các quy định liên quan đến môi trường, phát thải và truy xuất nguồn gốc sản phẩm. Từ Cơ chế Điều chỉnh Biên giới Carbon (CBAM), Chứng nhận nhãn sinh thái châu Âu (EU Ecolabel), Luật chống phá rừng của châu Âu (EUDR) đến các quy định ngày càng nghiêm ngặt tại các thị trường trọng điểm, tất cả đều đặt ra yêu cầu cao hơn đối với hàng hóa nhập khẩu.

Nếu không đáp ứng được các yêu cầu này, doanh nghiệp có thể đối mặt với các khoản chi phí phát sinh, nguy cơ suy giảm năng lực cạnh tranh hoặc thậm chí bị từ chối tiếp cận thị trường. Chính vì vậy, việc áp dụng các biện pháp giảm phát thải, tăng cường truy xuất nguồn gốc và minh bạch hóa dữ liệu không còn là lựa chọn mà đã trở thành yêu cầu tất yếu.

Đặc biệt, khi kết hợp với các phương pháp luận giảm phát thải để phát triển dự án tín chỉ carbon, doanh nghiệp có thể tạo ra nguồn lợi kép: vừa nâng cao giá trị hàng hóa xuất khẩu, vừa tạo thêm nguồn doanh thu từ các hoạt động giảm phát thải.

Tuy nhiên, đây cũng là thách thức lớn khi các tiêu chuẩn như Tiêu chuẩn Báo cáo Bền vững châu Âu (ESRS) hay Chỉ thị Báo cáo Phát triển Bền vững của Doanh nghiệp (CSRD) yêu cầu rất khắt khe về nguồn gốc sản phẩm, dấu chân carbon, dữ liệu phát thải và tính minh bạch trong toàn bộ chuỗi giá trị.

Theo đó, việc đầu tư và áp dụng công nghệ cho quá trình đo lường, báo cáo và đánh giá (MRV) phải luôn được ưu tiên và đặt trọng tâm hàng đầu. Chúng ta cần chuyển từ tư duy “Làm đủ - Tuân thủ” sang “Làm đúng - Làm thật - Làm tốt” để tiếp tục tham gia và phát triển trong cuộc chơi toàn cầu này.

Hệ thống Digital MRV của Verdant Biogas ghi nhận dữ liệu trực tiếp theo từng giờ tại hộ gia đình khi sử dụng hệ thống Biogas. Ảnh: Verdant Biogas.

On khía cạnh kinh tế vĩ mô, đối với một quốc gia gắn liền với văn hóa lúa nước và nền nông nghiệp như Việt Nam, việc chỉ dựa vào mô hình cung ứng dịch vụ hoặc thu hút vốn đầu tư nước ngoài sẽ không thể tạo ra nền tảng tăng trưởng bền vững trong dài hạn. Cốt lõi của nền kinh tế vẫn phải dựa trên năng lực sản xuất, chế biến và cung ứng của quốc gia đó.

Trong bối cảnh địa chính trị toàn cầu biến động, nông nghiệp và công nghiệp tiếp tục là những trụ cột quan trọng đối với các quốc gia đang phát triển như Việt Nam. Đây cũng chính là định vị và sứ mệnh của AgriS - hiện đại hóa nông nghiệp Việt Nam, kiến tạo giá trị bền vững và nâng tầm thương hiệu quốc gia trên bản đồ thế giới.

Nông sản Việt Nam trên thị trường quốc tế chưa bao giờ là nhỏ bé. Từ những hạt đường vàng óng ánh, những hạt cà phê chất lượng cao đến những hạt gạo ST25 nổi tiếng thế giới, tất cả đều đang góp phần khẳng định vị thế, giá trị và năng lực cạnh tranh của Việt Nam trên thị trường quốc tế, là nội lực mà các quốc gia khác luôn tin tưởng, giúp đỡ và đồng hành. Đã đến lúc chúng ta không chỉ thắng về mặt số lượng, mà còn về chất lượng và sự minh bạch trong từng sản phẩm.

Huy Ninh (bên trái) tham dự Hội nghị Thượng đỉnh Đối tác vì Tăng trưởng xanh và Mục tiêu toàn cầu 2030 (P4G) lần thứ tư tại Hà Nội, tháng 4/2025. Ảnh: NVCC.

Thanh niên cần có trách nhiệm dẫn dắt quá trình chuyển đổi. Nếu công nghệ là công cụ, thị trường carbon là cơ hội và phát triển bền vững là đích đến, thì con người mới là yếu tố quyết định quá trình chuyển đổi đó có thành công hay không. Thanh niên chính là lực lượng đóng vai trò trung tâm.

Tại nhiều địa phương, lực lượng lao động nông nghiệp đang dần già hóa, trong khi ngày càng ít người trẻ lựa chọn quay về hoặc gắn bó với ngành. Điều này đặt ra một câu hỏi quan trọng: Ai sẽ tiếp tục hiện đại hóa nền nông nghiệp Việt Nam trong 10 đến 20 năm tới?

Một trong những thách thức lớn nhất của nông nghiệp Việt Nam hiện nay không nằm ở việc thiếu công nghệ hay thiếu nguồn lực đầu tư, mà nằm ở bài toán kế thừa.

Thực tế cho thấy, mọi chiến lược phát triển cuối cùng đều cần được hiện thực hóa bởi con người. Một vùng nguyên liệu đạt chuẩn quốc tế cần những người quản lý dữ liệu và vận hành hệ thống truy xuất nguồn gốc. Một dự án tín chỉ carbon cần những người hiểu về tài chính, môi trường và quản trị. Một doanh nghiệp nông nghiệp muốn chuyển đổi xanh cần những nhân sự có khả năng xây dựng chiến lược, quản lý thay đổi và kết nối với thị trường toàn cầu.

Quan trọng hơn, thế hệ trẻ ngày nay đang sở hữu lợi thế mà các thế hệ trước không có: khả năng tiếp cận tri thức toàn cầu. Chỉ với một chiếc máy tính hoặc điện thoại thông minh, sinh viên tại Việt Nam có thể học về nông nghiệp tái sinh từ các chuyên gia tại châu Âu, tìm hiểu về thị trường carbon tại Hoa Kỳ hay nghiên cứu các mô hình nông nghiệp chính xác đang được áp dụng tại Australia. Khoảng cách về tri thức đang dần được thu hẹp, và điều đó mở ra cơ hội chưa từng có để thanh niên Việt Nam tham gia sâu hơn vào quá trình chuyển đổi của ngành nông nghiệp.

Cơ hội chỉ thực sự tạo ra giá trị khi đi cùng trách nhiệm. Chuyển đổi xanh không phải là một khẩu hiệu truyền thông, cũng không phải là một xu hướng nhất thời. Đó là một quá trình dài hạn đòi hỏi sự kiên trì, tính minh bạch và tinh thần làm thật.

Trong bối cảnh các tiêu chuẩn quốc tế ngày càng khắt khe, những tư duy ngắn hạn hay chạy theo thành tích sẽ không còn phù hợp. Thế hệ trẻ cần xây dựng cho mình tư duy làm đúng, làm thật và tạo ra giá trị thực sự cho người nông dân, doanh nghiệp cũng như cộng đồng. Đây còn là cơ hội để thế hệ trẻ góp phần định hình tương lai của một ngành kinh tế đang nuôi sống hàng chục triệu người Việt Nam, bảo đảm an ninh lương thực quốc gia và tạo nên vị thế của Việt Nam trên thị trường quốc tế.

Tổng kết lại, nếu thế hệ trước đã đặt những viên gạch đầu tiên bằng sự cần cù, kinh nghiệm và tinh thần vượt khó, thì thế hệ hôm nay cần tiếp tục hành trình đó bằng tri thức, tư duy đổi mới và tinh thần trách nhiệm. Bởi suy cho cùng, mọi chiến lược phát triển, mọi công nghệ hay mọi chính sách đều cần được hiện thực hóa bởi con người.

Biết đâu, chính từ những cánh đồng, trang trại hay vùng nguyên liệu hôm nay sẽ xuất hiện những thế hệ lãnh đạo mới, những doanh nhân mới và những người tiên phong mới của nền nông nghiệp Việt Nam trong tương lai. Nông nghiệp Việt Nam không thiếu tiềm năng. Điều chúng ta đang thiếu có lẽ là thêm nhiều người trẻ sẵn sàng bước vào cánh đồng bằng tri thức, công nghệ và khát vọng tạo ra những thay đổi tích cực.

Trần Nguyễn Huy Ninh (sinh năm 2003) hiện công tác tại AgriC - Trung tâm Phát triển Nông nghiệp AgriC trực thuộc Tập đoàn Nông nghiệp Công nghệ cao AgriS - trong vai trò Quản lý Danh mục Dự án kiêm Phát triển Bền vững. Ninh từng tham gia và điều phối nhiều dự án trong các lĩnh vực nông nghiệp, biến đổi khí hậu, năng lượng tái tạo, giảm phát thải và tạo tín chỉ carbon. Trước khi gia nhập AgriC, Ninh là Quản lý Vận hành của Verdant Biogas, doanh nghiệp khởi nghiệp từ Hà Lan triển khai giải pháp xử lý chất thải chăn nuôi cho nông hộ tại ĐBSCL. Với hơn 3 năm theo đuổi lĩnh vực phát triển bền vững, anh mong muốn góp phần thúc đẩy quá trình chuyển đổi nông nghiệp Việt Nam theo hướng công nghệ cao, phát thải thấp và tạo ra nhiều giá trị hơn cho người nông dân.